Бага ангийн багш мэргэжлийн 3-р курсийн оюутнуудад зориулав.

ÓÄÈÐÒÃÀË

ÓÐËÀÃ, ÓÐÀÍ ÇÎÕÈÎËÛÍ ÒÓÕÀÉ

Óðàí çîõèîë íü LITERARY ãýñýí  ëàòèí õýëíèé áè÷èõ ãýñýí óòãàòàé ¿ã. Ýíý íýð òîìú¸îã 18 çóóíû äóíä ¿åýñ ýõëýí õýðýãëýñýí. ¯¿íýýñ ºìíº ÿðóó íàéðàã, ÿðóó óðëàõ ç¿é, óðíààð ºã¿¿ëýõ ç¿é ãýõ çýðãýýð íýðëýæ áàéñàí áàéíà . Óðàí çîõèîë àíõ ÿã õýäèéä ¿¿ññýíèéã íàðèéí òîãòîîñîí ç¿éë ¿ã¿é þì.  Óðàí çîõèîëûí õºãæëèéã õýëíèé õºãæèëòýé õîëáîí àâ÷ ¿çäýã. Óðàí çîõèîë íü õºãæëèéíõºº ýõýí ¿åä øàøèí ø¿òëýã, á¿æèã äóó õºãæèì çýðýã íèéëýã óðëàãèéí øèíæòýé áàéñàí áà  ¿¿íèéã ñèíêðåòèçì ãýæ íýðëýæ áàéñàí. Ýíý ¿åä óðàí çîõèîë íü áóñàä øèíæëýõ óõààíààñ ÿëãàðàõã¿é áàéñàí.  Õ¿í áà õ¿íèé íèéãìèéí õºãæëèéí ÿâöàä  ñèíêðåòèçì çàäàð÷ óðàí çîõèîëûã òóñàä íü àâ÷ ¿çýõ áîëîìæ ãàðñàí áàéíà. Èíãýñíýýð óðàí çîõèîëûã íèéãìèéí óõàìñðûí íýã õýëáýð áîëîõ óðëàãèéí òºðºëä õàìðóóëàí ¿çýõ áîëæýý. Íèéãìèéí óõàìñàð ãýäýã íü íèéãìèéí ìàòåðèàëëàã àìüäðàëûí íºõöë¿¿ä õ¿íèé óóðàã òàðõèíä òóññàí á¿òýýë÷ òóñãàë þì.  ¯¿íä øàøèí, øèíæëýõ óõààí,  óðëàã, óëñ òºðèéí ¿çýë áîäëûã áàãòààí ¿çäýã. Ýäãýýðýýñ øèíæëýõ óõààí, óðàí çîõèîë 2-ûí õàðüöààã àâ÷ ¿çâýë øèíæëýõ óõààí áàéãàëü  íèéãìèéí àëèâàà ¿çýãäëèéí ìºí ÷àíàðûã íýýí íîòîëäîã áîë óðàí çîõèîë íü ò¿¿íèéã ä¿ðñëýí ¿ç¿¿ëäýã. Ýíý òóõàé Îðîñûí óðàí çîõèîëûí ø¿¿ìæëýã÷ Á.Ã.Áåëèíñêèé “Øèíæëýõ óõààí íîòîëäîã áîë óðàí çîõèîë ä¿ðñýëäýã” ãýæ ãîë ÿëãààã íü òîäðóóëñàí.  Óðëàãèéí îëîí òºðºë ç¿éë¿¿ä íü õîîðîíäîî àìüäðàë ¿íýí áàéäëûã ä¿ðñëýõ, ò¿¿íèé óòãà ÷àíàðûã òàíèí ìýäýõ ,èëýðõèéëýõ àðãà õýðýãë¿¿ðýýðýý ÿëãààòàé áàéäàã. Óðëàãèéí ãîë ìºí ÷àíàðûã ýðòíèé Ãðåêèéí ã¿í óõààíòàí Àðèñòîòåëü”Åðºíõèé人 ë äóóðèàëãàõ óðëàã ìºí” ãýñýí áºãººä ò¿¿íèé òºðºë ç¿éëèéí ÿëãààã “ íýã áîë þóãààð äóóðèàëãàäãààðàà, ýñâýë þóã äóóðèàëãàäãààðàà ÿëãààòàé”  ãýæýý.Ò¿¿íèé îíîëîîð áîë ºí㺠áóäãààð äóóðèàëãàõ óðàí çóðàã, áèåò þìààð õýëáýð ä¿ðñèéã äóóðèàëãàõ óðàí áàðèìàë, áèåèéí õºäºëãººíººð äóóðèàëãàõ á¿æèã ,àÿëãóó àéçìààð äóóðèàëãàõ äóó õºãæèì, ¿ãýýð öàã õóãàöààíû äîòîðõ ¿éë ÿâäëûã äóóðèàëãàõ íü óðàí çîõèîë ãýõ çýðãýýð àíãèëæ áîëîõ þì.  Èéìä óðàí çîõèîë áîë àìüäðàëûí ¿íýí áàéäëûã ¿ã ÿðèàíû õýðýãë¿¿ðýýð äóóðèàëãàí ä¿ðñëýõ íýã ç¿éë íü ìºí òóë ò¿¿íèéã ¿ãèéí óðëàã ãýæ òîäîðõîéëäîã .Ãåðìàíû ýðäýìòýí Ã.Ý Ëåññèíã óðëàãèéã äîòîð íü 2 àíãèëàõ îðîëäëîãî õèéñýí áàéäàã áºãººä  ¿¿íä îðîí çàéí óðëàã, öàã õóãàöààíû óðëàã ãýæ àíãèëñàí. Îðîí çàéí óðëàãò óðàí çóðàã, óðàí áàðèìàë, óðàí áàðèëãà çýðãèéã îðóóëñàí áîë öàã õóãàöààíû óðëàãò  õºãæèì, óðàí çîõèîë 2-ûã îðóóëñàí áàéäàã. Öàã õóãàöààíû  óðëàã íü äîòîîä òàëûã ä¿ðñëýõ áîëîìæòîé. Өºðººð õýëáýë ä¿ðèéã ä¿ðñëýõäýý ãàäààä õýëáýð ä¿ðñèéã ¿ç¿¿ëýõýýñ ãàäíà äîòîîä ìºí ÷àíàðûã íü ä¿ðñëýõ áîëîìæòîé.  /Óðàí çîõèîëûã åðºíõèé áàéäëààð íü 2 õóâààäàã

                                          à/ àìàí çîõèîë

                                          á/áè÷ãèéí çîõèîë.

Àìààð äàìæèí óëàìæëàãäñàíûã íü àìàí çîõèîë, áè÷ãýýð áè÷èãäýí óëàìæëàãäñàíûã íü áè÷ãèéí çîõèîë ãýäýã.

 ÓÐÀÍ ÇÎÕÈÎË ÁÀ ÍÈÉÃÝÌ.  Óðàí çîõèîë áà íèéãýì 2-ûí õîîðîíä ÿìàð õàðèëöàà îðøèõ âý ãýäýã äýýð ºíººã õ¿ðòýë òîäîðõîé øèéäýëä õ¿ðýýã¿é ìàðãààíòàé áàéäàã. Ýíý ìàðãààíûã åðºíõèé óòãààð íü 2 õóâààæ ¿çäýã.

1.    Óðàí çîõèîë áîë íèéãìèéí óõàìñðûí íýã õýëáýð þì. Ãîî ç¿é ,ò¿¿õ ãýõ ìýò óõàìñðûí õýëáýð¿¿äèéí íýã àäèë áèåý äààñàí øèíæ ÷àíàðòàé  ç¿éë ó÷èð íèéãìèéí àìüäðàëûí òóñãàë þì ãýæ ¿çñýí.  ¯¿íèéã ìîíãîëûí óðàí çîõèîë ÷  áàòëàí õàðóóëäàã.  Òóõ: Òóõàéí íèéãìèéí õàãàðàë áóòðàëòàé áàéñíûã õàðóóëñàí îëîí çîõèîë áèé. Æíü, Óáàøè õóíòàéæèéí òóóæ, Õóâ Íàãâàðàëûí òóóæ ãýõ ìýò. Òýãâýë 1950 èàä îíû ¿åä óëñ îðîí äàÿàð á¿òýýí áàéãóóëàõ èõ àæèë ºðíºñíèéã õàðóóëñàí Ö.Ãàéòàâûí “Àòàð ñýðñýí íü” ãýõ ìýò çîõèîëóóä  áèé.

2.    Óðàí çîõèîë áîë íèéãìèéí àìüäðàëûã ä¿ðñëýí ¿ç¿¿ëæ ÷àäàõã¿é ãýñýí ôîðìàëèñò ÷èãëýë áàéíà.

Óðàí çîõèîë íèéãýì 2 íü õîëáîîòîé ãýäýã íü ìàðãàøã¿é ç¿éë áºãººä òóõàéí ¿åèéí íèéãìèéí ìºí ÷àíàð óðàí çîõèîëäîî òóññàí áàéäàã.

ÓÐÀÍ ÇÎÕÈÎË ØÈÍÆËÝËÈÉÍ ÒÓÕÀÉ .

Óðàí çîõèîë íü íèéãìèéí óõàìñðûí íýã õýëáýð áîëîõ óðëàãèéí íýã òºðºë þì . Òîâ÷îîð õýëáýë óòãà çîõèîëûã  øèíæëýí ñóäàëäàã á¿õ óõààíûã íèéòýä íü óðàí çîõèîë øèíæëýë ãýíý. .Óðàí çîõèîë øèíæëýë íü äîòðîî 3 õýñýãòýé. ¯¿íä:

Óòãà çîõèîëûí îíîë íü óðàí çîõèîëûí ºâºðìºö îíöëîã, ìºí ÷àíàð, åðºíõèé ç¿é òîãòîë, íèéãìèéí ó÷èð õîëáîãäîë, íèéãýìä ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã çýðãèéã ñóäàëíà.      Óðàí çîõèîëûí îíîë íü ýðòíèé ñýòãýã÷äèéí á¿òýýëä ¿¿ñ÷ ìàòåðèàëèñò, èäåàëèñò  2 ¿çýë ñóðãààëä ñóóðèëàí ººð õîîðîíäîî ¿ðãýëæèä  òýìöýëäýí õºãæñººð 18 çóóíû ¿åä áèå äààñàí øèíæëýõ óõààí áîëñîí. Óòãà çîõèîëûí îíîë íü óòãà çîõèîëûí òóõàé åðºíõèé óõàãäàõóóí, çàð÷èì ç¿éã òàéëáàðëàí òàíèóëäàã ó÷ðààñ íèéò óòãà çîõèîëûí ñóóðü äîâæîî íü áîëæ ºãäºã.

     Óòãà çîõèîëûí ò¿¿õ íü àëèâàà  ò¿¿õèéí íýãýí àäèëààð äýëõèéí áîëîí íýã óëñ ¿íäýñòíèé ò¿¿õýíä óðàí çîõèîëûí îëîí óðñãàë ÷èãëýë, àðãà, ¿å øàò, ñóðãóóëü äýã ìàÿãóóä áèå áèåý õàëæ ñîëèí õºãæèæ ìºõºæ èðñýí ç¿é òîãòëûã ò¿¿õýí ç¿éí ¿¿äíýýñ öàãèéí äàðààëëàààð ñóäàëäàã óõààí þì. Óðàí çîõèîëûí ò¿¿õèéã äýëõèéí, òóñãààð íýã óëñûí  íýã ¿åèéí áà íýã çîõèîë÷èéí á¿òýýë òóóðâèëûí ò¿¿õ ãýõ çýðãýýð àíãèëäàã. ̺í óðàí á¿òýýë÷èéí çýðýã äýâ çèíäàà,àðãà áàðèë ¿çýë áàðèìòëàë, õàìðàõ ¿å øàò óëàìæëàë øèíý÷ëýëèéí õºãæëèéí ÿâöûã ÷ àâ÷ ¿çäýã. Áèä ºðíº äîðíû Îðîñûí , Ìîíãîëûí , ýðòíèé, îð÷èí ¿åèéí óðàí çîõèîë ãýõ ìýòýýð íýðëýí äîòîð íü íàðèéâ÷ëàí ¿çýõèéí õàìò  Ìîíãîëûí , Õÿòàäûí ,Àìåðèêèéí ãýæ òóñãàéëàõ þì óó ñýðãýí ìàíäëûí, êëàññèöèçìûí, ðîìàíòèçìûí ¿åèéí óðàí çîõèîë ãýæ ÿðüäàã íü óëñ ¿íäýñòíèé, òèâèéí ýñâýë òîäîðõîé óðñãàë ÷èãëýë¿¿äèéí óðàí çîõèîëûí ò¿¿õèéã ñóäàëæ áàéãàà áºãººä ýäãýýð íü íýãäýæ íèéëýõýýðýý äýëõèéí óðàí çîõèîëûí ò¿¿õ áîëäîã.

     Õàðèí óðàí çîõèîëûí íýã ¿çýãäëèéã òóñãàéëàí àâ÷ çàäëàí îëîëò äóòàãäëûã íü ø¿¿í òóíãààæ íèéãìèéí ¿íýëãýý ºãºõèéí õàìò øèíý ¿çýãäýë, íèéãýì 2-ûí õîîðîíäûí õàðèëöàà õîëáîî, ç¿é òîãòëûã ñóäëàí õýòèéí òºëºâèéã òîãòîîäîã óðàí çîõèîë øèíæëýëèéí ñàëáàð óõààíûã ø¿¿ìæ ãýäýã. Ø¿¿ìæ íü äîòðîî áè÷ëýãèéí îëîí òºðºë ç¿éëòýé. Æíü: Áè÷ëýãèéí õýëáýðýýðýý ø¿¿ìæ, ø¿¿ìæèéí ºã¿¿ëýë, íýã ñýäýâò çîõèîë, óðàí ñàéõíû ø¿¿ìæ ãýõ ìýò. Óòãà çîõèîë ñóäëàëûí ýäãýýð ñàëáàð óõààíóóä íü ñóäëàãäàõóóí, ñóäëàõ àðãà, ñóäëàõ çîðèëãîîðîî ÿëãààòàé ÷  íºãºº òàëààñ áèå áèåý íºõöºëä¿¿ëñýí ñàëøã¿é íýãäýëòýé.

 

ÓÐÀÍ ÇÎÕÈÎËÛÍ ÕÝË, ÒÓÑÀÃÄÀÕÓÓÍ , ¯¯ÐÝà ÇÎÐÈËÃÛÍ ÒÓÕÀÉ.

       Óðàí çîõèîëûí ä¿ð á¿òýýäýã ãîë õýðýãñýë íü ¿ã õýëëýã ó÷èð ¿ãèéí óðëàã ãýæ íýðëýæ èðñýí. Óðàí çîõèîë íü ýðò äýýð ¿åýñ óðàí ñàéõíû òºãñ ä¿ð á¿òýýõ áîëîìæóóäûã õàéñààð èðñý  áàéäàã. Æíü: Ýðòíèé òóóëüñûí çîõèîëûí ãîë ä¿ð¿¿ä íü ýñðýã òýñðýã 2 àíãèä õóâààãäàæ áàéñàí áºãººä çºâõºí òýäíèé õîîðîíäûí òýìöýë, ñàéí áà ìóó, øóäàðãà áà øóäàðãà áóñ ç¿éëèéí õîîðîíäûí òýìöëèéã ä¿ðñýëäýã áàéñàí áîë äàðààãèéí ¿åä ñîíãîäîã òîìîîõîí óðàí á¿òýýë÷èä ÿíç á¿ðèéí òîõèîëäîë äàõü  õ¿íèé çàí ÷àíàð, äîòîîä åðòºíöèéí ººð÷ëºëòèéã ä¿ðñëýõ áîëñîí. Õàðèí ºíººãèéí óðàí çîõèîë íèéãýì ò¿¿õèéí òîì ¿éë ÿâäëûã õ¿íèé àìüäðàëòàé õîëáîæ ä¿í øèíæèëãýý õèéæ ºðãºí õ¿ðýýòýé àõóé àìüäðàëûã ä¿ðñëýõ áîëñîí. Óðàí çîõèîëûí ¿ã õýëýýð èëýðõèéëýõ áîëîëöîî íü øàâõàãäàøã¿é þì. Èéìä Áåëèíñêèé  óðàí çîõèîëûã ¿ã á¿òýýõ áîëîìæîîð íü äýýä óðëàã ãýæ íýðëýñýí.  ¯ã õýë íü óòãà àãóóëãûã øóóä äàìæóóëàõ õýðýãñýë áèø óðàí ä¿ð á¿òýýæ çîðèëãîî áèåë¿¿ëäýã. Èéìýýñ óðàí çîõèîëä óðàí ñàéõíû õýë, óðàí ñàéõàí áè÷ëýã ãýæ áàéäàã.

 

Óðàí çîõèîëûí òóñàãäàõóóí  . Íèéãìèéí àõóéä îðøèí àìüäàðäàã õ¿í íü íèéãìèéí óõàìñðûí íýã õýëáýð áîëîõ óðëàã, óðàí çîõèîëûí ãîë òóñàãäàõóóí áóþó ä¿ðñëýãäýõ¿¿í áîëäîã. Õ¿íèé óðàí çîõèîëä ä¿ðñëýãäñýí áàéäàë íü 3 ¿å øàòûã äàìæìæ ìðæýý.

  1. Ýðòíèé Ýíýòõýãèéí âåäèéí äóóëàëä àìüòàí ,óðãàìàë, ãàðèã ãýõ ìýò ç¿éë¿¿ä áóðõàí÷ëàãäàí  òºâä íü ä¿ðñëýãäýæ áàéñàí áºãººä õ¿í ò¿¿íä òóñëàõ øèíæòýéãýýð áàéãàëèéí õ¿÷èí ýðõøýýëä ¿éë÷ëýã÷, õîõèðëûã ýñâýë õàéð õèøãèéã õ¿ðòýã÷ áàéäëòàé ä¿ðñëýãäñýí áàéäàã.  Âåäèéí äóóëàë íü 4500 îð÷èì æèëèéí ºìíº õàìààðíà.
  2. Ýðòíèé Åãèïèòèéí ìèô äîìãèéí ñýòãýëãýýíèé ¿åòýé õîëáîîòîé. Ýíý ¿åä õ¿í àìüòàí , õ¿í áàéãàëü 2-ûí çàâñðûí øèíæòýéãýýð ä¿ðñëýãäýæ áàéñàí. ªºðººð õýëáýë õ¿í àìüòàí, õ¿í áàéãàëüèéí õîîðîíäûí õàðüöààã ¿ç¿¿ëæ áàéñàí.
  3. Õ¿í óðëàã, óðàí çîõèîëûí ãîë ä¿ðñëýãäýõ¿¿í áîëæ óðëàãèéí òºâ áàéðûã ýçýëñýí ¿å  íü ýðòíèé Ãðåêèéí ñîíãîäîã óðëàãèéí ¿å áóþó  Ìݪ 10-9 çóóíû çààãààñ ÌÝ 4-5 çóóíû ¿å þì. Ýíý ¿åýñ õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàë, çîâëîí æàðãàë íèéãýì õàìò îëîí òýäíèé õàðèëöàà õîëáîîã óðëàãèéí òºâ áàéðàíä ä¿ðñëýõ áîëñîí.  Èéìä óðàí çîõèîëûí ¿íäñýí ãîë ä¿ðñëýãäýõ¿¿í  áóþó òóñàãäàõóóí íü íèéãìèéí õ¿í, ò¿¿íèé àæ òºðºë, ñàíàà ñýòãýë, çàí áàéäàë, ò¿¿íýýñ óðãàí ãàð÷ áàéäàã ¿éë àæèëëàãàà çýðýã þì. Ãýõäýý óðàí çîõèîëä äàí ãàíö õ¿íèé ë òóõàé áè÷äýã áèø ¿¿íýýñ àíãèä ç¿éëèéã ÷ áàñ ä¿ðñýëäýã. ¯¿íèéã 3 àíãèëíà.

à/  Ýä þìñ

á/   Áàéãàëèéí çóðàãëàë

â/  Àìüòàä. 

Ýäãýýð ä¿ðñëýãäýõ¿¿í íü óðàí çîõèîëä õ¿íèé ä¿ðèéã òîäðóóëàí , òóõàéí ä¿ðèéí øèíæ ÷àíàðûã ÿëãàðóóëàõ áîëîí ìºí ÷àíàðûã íýýí ãàðãàõ çîðèëãîòîé áàéäàã.

Óðàí çîõèîëûí ¿¿ðýã, çîðèëãî.  Óðàí çîõèîë õ¿íä ÿìàð õýðýãòýé þì áý ãýñýí àñóóäàë ýðò ¿åýñ àíõààðëûí òºâä áàéñààð èðñýí.  Ýíý àñóóäëûã  2 òºâøèíä àâ÷ ¿çäýã.

Ýíäýýñ áèä íýãä¿ãýýð òºâøèíã àâ÷ ¿çýõ áà óðàí çîõèîëûí ñóðãàëò àðãà ç¿éí òºâøèí íü óðàí çîõèîëûí ¿¿ðãèéã 3 ç¿éëýýð àâ÷ ¿çíý.  ¯¿íä:

Õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ.  Óðàí çîõèîë íü õ¿íèéã õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõýä ÷óõàë ¿¿ðýãòýé.  Ýíý ¿¿ðýã íü óðàí çîõèîëûí õ¿íèé ¸ñ ñóðòàõóóí, çàí ÷àíàð, íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðèéã íü òàéëáàðëàí ¿íýëýëò ºãäºã ÿçãóóð ìºí ÷àíàðòàé íü õîëáîîòîé. Æíü: Ñàéí ìóó ãýäýã íü ¸ñ ç¿éí êàòåãîðè áºãººä õàðèí þóã ñàéí , þóã ìóó ãýæ ¿çýõ âý ãýäãèéã óðàí çîõèîëä äýâø¿¿ëýí òàâüäàã. Òóõ, Ë.Áàäàð÷èéí  “Õ¿æèéí ãàë” çîõèîëä õ¿íèéã  ýðäýì ñóðàõ ¿éëñýä óðèàëàí äóóäñàí ñàíàà àãóóëàãäàæ áàéäàã.

Òàíèí ìýä¿¿ëýõ.  Àëèâàà çîõèîë á¿õýí ººðòºº òîäîðõîé ìýäëýã àãóóëæ áàéäàã áºãººä óðàí çîõèîëûã óíøèõàä óíøèã÷èéí ìýäëýã áîëîâñðîë, áÿñàëãàí áîäîõ, ø¿¿í òóíãààõ ÷àäâàð íü äýýøèëæ áàéäàã.  Èéìýýñ Í.Ã. ×åðíûøåâñêèé  “Óðàí çîõèîë áîë àìüäðàëûí ñóðàõ áè÷èã” ãýæ ¿çñýí.  Óðàí çîõèîëûí òàíèí ìýä¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäëûã íü “Öàãèéí ìàøèí “ ÷ ãýäýã.

Ãîî ç¿éí.  Ýíý íü óðàí çîõèîëûí ¿íäñýí ãîë ¿¿ðýã. Ãîî ç¿é áîë ñàéõíû òóõàé øèíæëýõ óõààí áºãººä  óðàí çîõèîëûí ãîë ¿¿ðýã íü ãîî ç¿éí òóõàé îéëãîëòòîé õîëáîîòîé. Óðàí çîõèîë òºäèéã¿é óðëàãèéí á¿õèé ë òºðºë  òýäãýýðèéí á¿òýýë¿¿ä íü õ¿íèé ãîî ç¿éí òààøààë , áîëîâñðîë õ¿ì¿¿æëèéã äýýøë¿¿ëýõ çîðèëãîòîé áàéäàã. Ãîî ç¿éí ¿¿ðýã íü àãóóëãààð òºäèéã¿é õýëáýðýýð äàìæèí èëýðäýã.  Óðàí çîõèîë íü õ¿íýýñ ãîî ç¿éí ìýäðýìæ øààðääàã.

               ÓÐÀÍ ÇÎÕÈÎËÛÍ ÎÍÎËÛÍ ÑÝÒÃÝËÃÝÝÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÒÎÉÌ

              Õ¿í òºðºëõòºí ¿¿ñýýä õºãæëèéíõºº ÿâöàä á¿òýýí áèé áîëãîñîí îëîí ç¿éëèéí íýã íü óðàí çîõèîë áºãººä óðàí çîõèîëûí ò¿¿õèéã õ¿í òºðºëõòºí áè÷èã ¿ñýãòýé áîëñîí ¿å áîëîí ò¿¿íýýñ àðàé ºìíºõ ¿åòýé íü õîëáîí ¿çäýã. Èíãýæ ¿¿ññýí óðàí çîõèîëûã ñóäëàõ àðãà óõààí áîëîí óðàí çîõèîëûí îíîëûí ýõ ¿¿ñâýðèéã ìºí ýðò ¿åòýé õîëáîí ¿çäýã.  Òóõàéí îíîë òóóðâèëûã áîëîâñðóóëñàí àðä ò¿ìýí òýäíèé ñýòãýëãýýíèé îíöëîã, óã îíîë òóóðâèëäàà òóñàæ èðäýã ó÷èð õ¿í òºðºëõòíèé á¿òýýñýí óðàí çîõèîëûí îíîëûí ñýòãýëãýýã  Äîðíî äàõèíû, ªðíº äàõèíû ãýæ 2 õóâààí ¿çýæáîëíî.

Äîðíî äàõèíû îíîëûí ñýòãýëãýýíèé òîéì.  Äîðíî äàõèíû îíîëûí ñýòãýëãýý á¿ð ýðò öàãò ýðòíèé Ýíýòõýãò ¿¿ññýí ãýæ ¿çäýã.Õàðèí óðàí çîõèîëûí îíîë áèåý äààñàí ñàëáàð áîëæ àíõíû òóóðâèë ç¿é çîõèîãäñîí íü  ÌÝ 4 çóóíû ¿åèéí Áõààðàäûí “Íàäÿàøàñäàðà” ãýäýã æ¿æãèéí óðëàãèéí ñóäðààñ ýõòýé.  ¯¿íèé äàðààãèéí á¿òýýë áîëîõ Áõààìàõûí “ßðóó íàéðãèéí ÷èìýã” Äàíäèíû “Çîõèñò àÿëãóóíû òîëü” çýðýã á¿òýýë¿¿ä ãàð÷ýý. Áõààìàõ á¿òýýëäýý óðàí çîõèîëûã ¿ðãýëæèëñýí , ø¿ëýãëýñýí ãýæ õóâààí ÿðóó íàéðãèéí óðàí ÿðóó õýðýãë¿¿ð ÷èìýãëýëèéã îëîí ç¿éëýýð íîìëîñîí. Äàðàà íü îíîë÷ Óáäõàòà Áõààìàõûí ä¿ðñëýõ ÷èìãèéí îíîëûã ãîëëîí õºíæ¿¿ëñýí áàéäàã. Ýðòíèé Õÿòàäàä Ìݪ 2 çóóíààñ Ìý 2 çóóíû ¿åä áóþóÕàí óëñûí ¿åä óòãà çîõèîëûí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé àíõíû ¿íäýñ áèé áîëñîí.  Ýíý íü õºãæñººð óòãà çîõèîëûí îíîëûã æèíõýíý ¸ñîîð áîëîâñðóóëñàí ¿å íü  Õÿòàäûí 6 óëñ 3-6 çóóíû ¿å áºãººä ýíý ¿åä õàìãèéí øèëäýã îíîëûí á¿òýýë¿¿ä ãàðñàí. Òóõ: Öàî- Ïýéãèéí “Ñîíãîäãóóäûí òóõàé ýðãýö¿¿ëýë ”Ë¿ Çèãèéí “Óðàí ¿ãèéí ìàãòààë” ãýõ ìýò.  Ýíý ìýòýýð Ýíýòõýã ,Õÿòàä, Òºâä, Ñîëîíãîñ çýðýã îðîíä óðàí çîõèîëûí îíîë õ¿÷òýé õºãæñºí.

ªðíº äàõèíû ñîíîëûí ñýòãýëãýýíèé òîéì.  ªðíº äàõèíû îíîëûí ñýòãýëãýýíèé ò¿¿õ íü îëîí çóóíû áàÿëàã óëàìæëàòàé áºãººä îäîîãîîñ 2500 îð÷èì æèëèéí ºìíº ýðòíèé Ãðåêò ¿¿ñ÷ýý.  Ýðòíèé Ãðåêèéí ñýòãýã÷ Ãåðàêëèò/Ìݪ 530-470/, Äåìîêðèò/ Ìݪ 460-370/ Àðèñòîòîåëü Ìݪ 384-322/, Ïëàòîí /Ìݪ 427-347/ íàð óòãà çîõèîëûí îíîëûí àíõíû ¿íäñèéã áîëîâñðóóëæýý.  Ýíý ¿åýñ ãîî ç¿é óðàí çîõèîëûí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé ¿íäñýí 2 ÷èãëýë ìàòåðèàëèçì, èäåàëèçì õî¸ð ºðñºëäºí òýìöýí õºãæñººð èðñýí. Ìàòåðèàëèñò ã¿í óõààíòíóóä  óðàí á¿òýýëèéã áàéãàëèéã äóóðèàëãàõ áóþó áîäèò áàéäëûã èäýâõòýéãýýð òóñãàæ áàéãàà õýðýã ãýæ ¿çýæ áàéñàí áîë èäåàëèñò ã¿í óõààíòàí Ïëàòîí óðëàã íü áàéãàëèéã äóóðèàëãàäàã ãýäãèéã õ¿ëýýí çºâøººð÷ áàéñàí ÷ áàéãàëü åðòºíö ãýäýã íü òóéëûí ñàíààíû òóñãàë ñ¿¿äýð òºäèé ç¿éë ó÷ðààñ ò¿¿íèéã òóñãàæ áóé óðëàã , óðàí çîõèîë íü ñ¿¿äðèéí ñ¿¿äýð øèã þì  áîëæ õ¿í àðäûã òººðºãäºëä îðóóëíà ãýæ ¿çæýý.  Óðàí çîõèîëûí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé àíõíû öýãöòýé á¿ðýí ñóðãààë áîë ýðòíèé Ãðåêèéí îíîë÷ Àðèñòîòåëèéí  “Òóóðâèë ç¿é” ãýäýã íîì þì.  Àðèñòîòåëü óã á¿òýýëäýý óòãà çîõèîë óðëàãèéí íèéãìèéí ìºí ÷àíàð, ó÷èð õîëáîãäîë, òºðºë ç¿éëèéí ÿëãàà çýðãèéã òîäîðõîéëæ óðëàãèéã õ¿íä íºëººëºõ ÷àäàëòàé ãýæ áàòàëæýý. Ò¿¿íèé îíîëûã ýðòíèé Ðîìûí ÿðóó íàéðàã÷ Ãîðàöèé õºãæ¿¿ëæ “ ßðóó íàéðãèéí óõààí ãýäýã æóðàìëàõ òóóðâèë ç¿é áè÷èæ óðàí çîõèîëûí çîðèëãî áîë òààøààë òºð¿¿ëýõ àøèãòàé áàéõ ÿâäàë ãýæ ¿çñýí áàéäàã. Óðàí çîõèîëûí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé äàðààãèéí àëõìûã ñýðãýí ìàíäàëòûí ¿å õèéñýí áºãººä ýíý ¿åèéí ñóóò ñýòãýã÷ Ëåîíàðäî äà Âèí÷è óðëàãèéí ýõ áóëàã íü áàéãàëü ìºí ãýæ òóíõàãëààä ò¿¿íèéã äóóðèàëãàõäàà ¿íýí áàéäëûí ¿çýãäýë ÿâöûã ã¿íçãèé ìýäýæ áàéõ ¸ñòîé ãýæ ¿çñýí. 17 çóóíû äóíä ¿åýñ êëàññèöèçìûí óðàí çîõèîëûí îíîëûí ¿å ýõýëæ îíîë÷  Áóàëî áîëîí áóñàä ñýòãýã÷èä óðàí ñàéõíû ¿íýí ãýäýã íü ãîî ñàéõíû ñîíèðõîë, îþóí óõààíû øààðäëàãàä íèéöýæ áàéõ ¸ñòîé ãýæ ¿çñýí. Õàðèí 18 çóóíààñ óðàí çîõèîëûí ñàëáàð ýð÷èìòýé õºãæèæ æèíõýíý øèíæëýõ óõààíû ¿íäýñòýé áîëñîí. Ýíý ¿åä ðåàëèçìûí òóõàé ñóðãààë ãàð÷ Ä.Äèäðî, Ã.Ý Ëåññèíã íàð êëàññèöèçìûí àëäààã ø¿¿ìæèëæ óðàí çîõèîëûã ºðãºí îëîíòîé îéð áîëãîõûã ýðìýëçñýí.  Ã.Ý.Ëåññèíã “Ëàîêîîí áóþó óðàí çóðàã, ÿðóó íàéðàã 2-ûí çààãèéí òóõàé” ãýäýã îíîëûí á¿òýýëäýý ãîî ç¿éí ñýòãýëãýýíä àíõ óäàà óðàí çîõèîëûí ºâºðìºö îíöëîãèéã ãàðãàæ òàâüñàí. Ãåðìàíû èäåàëèñò ã¿í óõààíòàí È.Êàíò ãîî ç¿éí ñýòãýìæ íü òàíèí ìýä¿¿ëýõ çîðèëãîã¿é áºãººä ÿìàð ÷ ç¿éëèéã íýýäýãã¿é ãýæ ¿çñýí íü áîäèò åðòºíöèéã òàíèí ìýäýõ áîëîëöîîã¿é ãýæ ¿çñýí èäåàëèñò ã¿í óõààíû ìºí ÷àíàðààñ ¿¿äýëòýé. Óðàí çîõèîëûí îíîëûí ñýòãýëãýýíèé õºãæèëä ÷óõàë íºëºº ¿ç¿¿ëñýí õ¿í áîë Ãåðìàíû èäåàëèñò ã¿í óõààíòàí Ãåãåëü áºãººä òýðýýð óðàí çîõèîëûí òóñàãäàõóóí íü ìýäðýìæýýð èëýðõèéëñýí ñàíàà þì ãýýä óðàí á¿òýýë íü õ¿íèé áîäèò àìüäðàëûã õàìàã çºð÷èë ìºðãºë人íòýé íü òóñãàõ ¸ñòîé ãýæýý. 19 çóóíààñ óðàí çîõèîëûí îíîë ýð÷èìòýé õºãæèæ ìàòåðàëèñò ¿çýëä ñóóðèëñàí Â.à Áåëèíñêèé, Í.à ×åðíûøåâñêèé çýðýã õ¿ì¿¿ñèéí á¿òýýë, èäåàëèñò ¿çýë áîäîë äýýð ñóóðèëñàí À.Áåðãñîí, À.Ëîñòí, Ô.Íèöøå, Ç.Ôðåéä Ê.Þíã, Ð.Óýëëåê, Î.Óîððåí çýðýã ã¿í óõààíòàí îíîë÷èä ãàð÷ Ãååëü, Êàíò íàðûí ¿çýë áîäëûã ã¿íçãèéð¿¿ëýí áîëîâñðóóëñàí.

                               ÓÐÀÍ ÇÎÕÈÎËÛÍ ÀÃÓÓËÃÀ, ÕÝËÁÝÐÈÉÍ ÍÝÃÄÝË.

       Àãóóëãà, õýëáýð ãýäýã íü ã¿í óõààíû îéëãîëò áºãººä  ýíýõ¿¿ êàòåãîðèä õàìðàãäàõã¿é ç¿éë ãýæ ¿ã¿é þì. Õàìãèéí òîâ÷îîð õýëáýë àãóóëãà ãýäýã íü äîòîð òàë, õýëáýð ãýäýã íü ãàäààä òàë ãýæ îéëãîæ áîëíî.Àãóóëãàã¿é õýëáýð, õýëáýðã¿é àãóóëãà ãýæ  áàéæ  áîëîõã¿é áºãººä  ýíý õî¸ð íü íýãäìýë ñàëøã¿é îéëãîëò þì. Åðòºíöèéí àëèâàà þìñ ¿çýãäëèéí àäèë óðëàãèéí á¿òýýë ÷ ãýñýí àãóóëãà õýëáýðýýñ á¿òäýã.  Àãóóëãà, õýëáýð õî¸ð áîë óðàí çîõèîë øèíæëýëèéí àìèí ÷óõàë óõàãäàõóóí þì.  Óðëàã, óðàí çîõèîëûí îíîëä “ Æèíõýíý óðëàãèéí á¿òýýëä èëýð÷ áóé óðàí ñàéõàí ÷àíàðûí õàìãèéí ãîë íºõöºë, ¿íäñýí øàëãóóð íü àãóóëãà õýëáýð õî¸ðûí íýãäýë þì” ãýæ ¿çäýã.  Àãóóëãà õýëáýð õî¸ð íü áèå áèåý õàðèëöàí íºõºæ íýã òîõèîëäîëä àãóóëãà áàéñàí ç¿éë íºãºº òîõèîëäîëä õýëáýð áîëîí ººð÷ëºãäºæ  áàéäàã óðëàã óðàí çîõèîëûí óÿí õàòàí àé ó÷ðààñ òýäãýýðèéí õîîðîíäûí õàðüöààã óðàí çîõèîë øèíæëýëä õýëáýðæñýí àãóóëãà, àãóóëãàò õýëáýð ãýæ íýðëýäýã. Óðàí çîõèîëûí õóâüä àãóóëãà íü þó âý, õýëáýð íü þó âý ãýäãèéã ÿëãàæ îéëãîõ ¿¿äíýýñ ñàëãàæ  ¿çâýë óðàí çîõèîëûí àãóóëãà ãýäýã îéëãîëòîíä òóõàéí çîõèîëûí óòãà, ¿çýë ñàíàà, çîõèîë÷èéí ä¿ðñýëñýí áàéäàë, íèéãýì ò¿¿õýí öàã ¿å, õ¿ì¿¿ñèéí àæ àìüäðàë îðíî.  Õàðèí õýëáýð ãýäýã îéëãîëòîíä çîõèîëûí óðàí ñàéõíû õýë, çîõèîìæ, áàéãóóëàìæ  ¿éë ÿâäëûí òîãòîëöîî, òºðºë ç¿éëèéí îíöëîã áè÷ëýãèéí õýâ ìàÿã, óðñãàë ÷èãëýë çýðýã íü îðíî. Èéìä óðàí çîõèîë ãýäýã íü àãóóëãà, õýëáýðèéí ¿ë ñàëàõ íýãäëèéí ¿ð ä¿í þì.  Æíü: Ä.Íàìäàãèéí “Õºãøèí ÷îíî óëüñàí íü” ãýäýã òóóæèéã óíøààä îäîî ë ñóðàõã¿é þì áîë ýíý õîðâîî äýíä¿¿ ºðøººë ýíýðýëã¿é ó÷ðààñ ò¿¿íä ÿëàãäàæ íèéãýì áîëîí åðòºíöººñ ãýýãäýæ ìýäíý ãýæ  àéí äîãäîëæ íºãºº òàëààñ ñóð÷ õèéõ óðàì çîðèãîîð çîðèãæäîã íü ýíý çîõèîëûí àãóóëãûã ìýäýð÷ áóé õýðýã þì. Õàðèí òóõàéí çîõèîëä ãàð÷ áóé õàðàà ã¿éöýìã¿é öàâöàéñàí öàãààí òàë, ò¿¿íèé äóíäàõ öóñ, õºëñ óóð õèëýí, øóíàë òà÷ààë àðñàëäàí òýìöýõ ÷îíîíóóäûí ä¿ð çóðàã çýðýã íü àìüäðàë áîë òýìöýë ãýñýí àãóóëãàà èëð¿¿ëæ  áóé õýëáýð þì. ̺í Ö.Äàìäèíñ¿ðýíãèéí “Ãîëîãäñîí õ¿¿õýí” òóóæèä “Àäàã ç¿¿í ºìíº àðãèéí ÷èíýý õàð îâîîõîéí õàÿà áà òîîíîîð çýðýã çýðýã õàð óòàà áóðãèæ ãàäíà íü õýäýí ìóó òýðýã äýðãýä íü äýë¿¿í ÷èíýý àðãàëûã äýýëèéí ÷èíýý õºäñººð á¿òýýæýý” ãýñýí ä¿ðñëýëèéí àãóóëãà íü Äîëèíãîðûíõ ÿäóó ç¿ä¿¿ àéë þì áàéíà ãýñýí îéëãîëòîîð èëýð÷ áàéõàä àðãèéí ÷èíýý õàð îâîîõîé, õýäýí ìóó òýðýã, äýë¿¿í ÷èíýý àðãàë, äýýëèéí ÷èíýý õºäºñ çýðýã ýä þìñûí çóðàãëàë íü ÿäóó ç¿ä¿¿ ãýñýí àãóóëãàà èëð¿¿ëæ  áóé õýëáýð þì. Óðàí çîõèîëûã óðëàã áîëãîäîã ãîë ç¿éë íü õýëáýð áàéäàã. Õýðýâ óðàí ñàéõíû õýëáýð áàéõã¿é áîë óðëàã áîëæ ÷àäàõã¿é. / Æíü: Áàéãàëèéí òóõàé áè÷ýýã¿é çîõèîë÷ ãýæ  áàðàã ¿ã¿é. Òýãâýë áàéãàëèéí òóõàé ñýäýâ ãýäýã íü àãóóëãûí òàë, òóõàéí çîõèîë÷ á¿ðèéí áè÷ñýí çîõèîë á¿òýýë¿¿ä íü õýëáýðò õàìààðíà.

ÓÐÀÍ  ÇÎÕÈÎËÛÍ ÑÝÄÝÂ, ÓÒÃÀ

     Ñýäýâ ãýäýã íü  /thema/  çîõèîëä ä¿ðñëýãäñýí àìüäðàëûí ¿éë ÿâäëûí ¿íäñýí òîéðîã ãýñýí óòãàòàé ãðåê  ¿ãíýýñ ãàðàëòàé íýð òîìü¸î þì. Àëèâàà óðàí á¿òýýë÷ çîõèîë÷ õ¿í

1.    Áè þóíû òóõàé áè÷èõ âý

2.    ßàæ áè÷èõ âý

3.    Áè þóíû òóëä ÿàõ ãýæ õèéãýýä áàéíà ãýñýí 3 àñóóäàëòàé òóëãàðäàã áºãººä ýõíèé

áà ýöñèéí 2 àñóäëûã ñýäýâ ãýæ  áîëîõ þì. Òîäðóóëáàë çîõèîë÷èéí òóõàéí ç¿éëèéí òàëààð áè÷èõ ãýñýí ¿¿äýë ñàíàà þóíû òóëä ÿàõ ãýæ  áè÷èæ  áàéãàà èðãýíèé ¿¿ðãèéí íèéëýìæ öîãöûã ñýäýâ ãýæ áîëíî. Óðàí çîõèîëä ä¿ðñëýãäýæ áàéãàà àìüäðàë ¿çýãäýë ¿éë ÿâäëûã ñýäýâ ãýæ ¿çýæ  áîëîõã¿é þì. Çîõèîë÷èä òºðñºí ¿¿äýë ñàíàà íü çîõèîë÷èéí óðàí ñàéõíààð ñýòãýõ ñýòãýëãýý, áîäîë îþóíààð ø¿¿ãäýí àãóóëãà óòãà ñàíàà íü ºã¿¿ëýãäýõ¿¿í , ä¿ð ä¿ðñëýëýýð óðàí ñàéõíû òîäîðõîé ñèñòåìä îðæ òîâëîãäîõûã ñýäýâ ãýæ õýëíý. Çîõèîëûí ñýäýâ íü çîõèîë á¿òýýëèéã á¿òýæ á¿ðýëäýõýä ÿìàð ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã, îíîëûí áóñàä îéëãîëòóóäààñ ìºí ÷àíàðûí õóâüä ÿìàð ÿëãààòàé âý ãýäýã òàëààð ñóäëàà÷èä ÿíç á¿ðýýð òîäîðõîéëñîí áàéäàã.  Òóõ, Ø.Ãààäàìáà “Íèéãìèéí ¿íýí áàéäàë, õ¿íèé àæ òºðëèéí õýðýã ÿâäàë, çºð÷èë òýìöëèéí äîòðîîñ çîõèîë÷èéí ñîíãîí àâ÷ áîäîæ  áîäîæ áîëîâñðóóëàí çîõèîëäîî äýâø¿¿ëýí òàâüæ àãóóëãûíõ íü íî¸í íóðóó áîëãîñîí ¿íäñýí àñóóäëûã çîõèîë á¿òýýëèéí ñýäýâ ãýíý” ãýñýí áîë Ñ.Äóëàì “ Çîõèîë÷èéí ç¿ãýýñ ººðèéí á¿òýýëä ãîëëîí àíõààðñàí àìüäðàëûí îëîí òàëò ¿íäñýí õ¿ðýýã ñýäýâ ãýíý” ãýæýý.  Ã.Ë.Àáðàìîâè÷ “Çîõèîë÷èéí òóðøëàãààð óðãàí ãàð÷ àìüäðàë ò¿¿íä õýëæ ºãäºã áîëîâ÷ çîõèîë÷èéí ñýòãýëä ýìõ çàìáàðààã¿é áàéäàã áºãººä ä¿ð áîëãîí ýâë¿¿ëæ  áè÷èõýä  çîõèîë÷èéã óðèàëàí äóóääàã ¿çýë ñàíààã ñýäýâ ãýíý” ãýæ òîäîðõîéëæýý. Ñýäýâ íü çîõèîëûí àãóóëãààñ óðãàí ãàðäàãã¿é õàðèí òýðõ¿¿ çîõèîëûí àãóóëãûã á¿ðä¿¿ëæ ò¿¿íä îðîõ ç¿éëèéã òºëºâëºí òîãòîîæ ºãäºã. ªºðººð õýëáýë ñýäýâ íü çîõèîë÷èéí îþóí ñàíààíä òºðæ áèé áîëîí óëìààð çîõèîëûã áè÷èõ øàëòãààí áîëäîã. Èéìä ñýäâýýñýý àãóóëãà íü óðãàí ãàðàõ áºãººä ñýäýâ íü àíõäàã÷ àãóóëãà íü õî¸ðäîã÷ îéëãîëò þì. ßìàðâàà çîõèîë á¿òýýëä ä¿ðñëýãäýæ áàéãàà àñóóäëóóä íü ñýäýâòýéãýý ÿìàð íýãýí áàéäëààð õîëáîîòîé áàéõ ¸ñòîé. Òóõàéí ñýäâýýñ àíãèä ç¿éë èõ îðâîë òýð çîõèîë ñîíèðõîëã¿é íóðøóó áîëäîã. Ñ.Áóÿííýìýõ “Óòãà çîõèîëûí îíîëûí ¿¿ä” ãýäýã íîìîíäîî ñýäâèéã íýð ñýäýâ áèå ñýäýâ ãýæ 2 àíãèëñàí áàéäàã.  Òóõàéí çîõèîëûí íýðòýé ¿éë ÿâäàë íü òîõèð÷ áàéâàë íýð ñýäýâ / Á.Ðèí÷èí. Ø¿õýð÷ Áóíèà ã.ì/, òóõàéí çîõèîëûíõîî àãóóëãàòàé íýð áà ãàð÷èã íü çºð÷ áàéãàà òîõèîëäîëä áèå ñýäýâ / ×.Ëîäîéäàìáà. Òóíãàëàã Òàìèð ã. ì/ àíãèëæýý.Çîõèîë á¿òýýëèéã  äîòîð íü ñýäâýýð íü ÕÀÀ-í, àæèë÷íû, ò¿¿õýí ãýõ ìýòýýð çààãëàõààñ ãàäíà þó㠺㿿ëæ áàéãàà áàéäëààð íü ãîë åðºíõèé ñýäýâ, æèæèã òóñëàõ ñýäýâ àíãèëàõ íü ò¿ãýýìýë áàéäàã.  Èéìä ãîë ñýäâèéí äîòîð õýä õýäýí æèæèã ñýäýâ áàãòàæ áîëíî.

        Óòãà ãýäýã íü ãðåê õýëíèé /content/ îéëãîëò ãñýí ¿ãíýýñ ãàðàëòàé. Çîõèîëûã ÿàæ áè÷èõ âý ãýäýã íü óòãà þì. ßìàðâàà çîõèîë á¿òýýëä ñýäýâ áà àñóóäëûã äýâø¿¿ëýí òàâüñíààð áàðàõã¿é äýâø¿¿ëñýí àñóóäëàà òîäîðõîé õýìæýýãýýð øèéäâýðëýäýã. ªºðººð õýëáýë çîõèîë÷ õ¿í àëèâàà ¿çýãäýë ¿éë ÿâäëûã ä¿ðñëýõäýý ò¿¿ãýýðýý äàìæóóëàí óíøèã÷äûã ÿìàð íýã òîäîðõîé ä¿ãíýëòýä õ¿ðãýäýã. Ýíý íü òóõàéí çîõèîëûí óòãà áóþó ñýäýâ íü øèéäýãäýæ áèåëæ áàéãàà þì.  Çîõèîëä îëîí ñýäâèéã íýãòãýñýí íýã ãîë ñýäýâ áàéäãèéí àäèë íýã ãîë óòãà áàéäàã.  Ñýäâèéí èëýðõèéëýë íü óòãà ãýæ ¿çýæ áîëíî. Óðàí çîõèîë øèíæëýëä óòãûã ¿çýë ñàíàà ãýæ òîìú¸îëäîã. ªºðººð õýëáýë óòãà íü õýäèéãýýð ñýäâèéí åðºíõèé àãóóëãûã èëýðõèéëæ áàéäàã áîëîâ÷ çîõèîë÷èéí åðòºíöèéã ¿çýõ  ¿çëèéí èëýðõèéëýë ãýæ õýëæ áîëíî.  Ýíý  2 íü õàðèëöàí áèå áèåäýý íºëººëæ  áàéäàã ººð ººð îéëãîëò.

 Ñýäýâ íü çîõèîë áè÷èõýýñ ºìíº çîõèîë÷èéí ñýòãýë áîäîëä áèé áîëäîã åðºíõèé òºëºâëºãºº ìàÿãòàé áîë óòãà íü çîõèîëûí òºãñãºëä á¿ðýí öîãöîëäîã. Óòãà íü óðàí çîõèîëûí òºðë¿¿äýä ººð ººðèéí îíöëîãòîé èëýðäýã. Óÿíãûí çîõèîëä ãîëäóó ñýòãýãäýë ìàÿãààð õèéñâýðëýãäýí èëýðäýã áîë áóñàä òºðºëä òîäîðõîé ä¿ð ä¿ðñëýë, ¿éë ÿâäàë, áîäîë ñàíààãààð äàìæèí èëýðäýã. Æíü: Ö.Äàìäèíñ¿ðýíãèéí “Ãîëîãäñîí õ¿¿õýí” òóóæ íü õóâüñãàëûí ºìíºõ ¿åä õ¿ì¿¿ñ ÿäóó ç¿ä¿¿ õýö¿¿ àìüäàð÷ áàéñàí. Òýð òóñìàà ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñ ÿìàð÷ ýðõ ÷ºëººã¿é áàéñàí áà õóâüñãàë ÿëñíààð íºõöºë áàéäàë ººð÷ëºãäºæ ýðõ ÷ºëººòýé áîëñîí òóõàé ºã¿¿ëäýã. Òýãýõýýð ýíý íü õóâüñãàëààñ ºìíºõ ¿åèéí íèéãìèéã áóðóóøààãààä  øèíý íèéãìèéã òàëàðõàí ìàãòñàí çîõèîë áºãººä  çîõèîë÷ ýíý òàëàà𠺺ðèéí áîäëîî áè÷ñýí þì.  Ýíý á¿õ ñýòãýìæèéí íèéëáýð íü óã òóóæèéí ñýäýâ íü áîëæýý. Õàðèí Öýðýí ãýäýã ýìýãòýéí áàÿðòàé õººðòýé, ýìãýíýëòýé òýìöýëòýé àìüäðàëààð äýýðõ ñàíààãàà ãàðãàí ¿ç¿¿ëñýí íü òóõàéí çîõèîëûí óòãà áîëæ áàéíà. Óòãà áîë çîõèîëûí àìèí ñ¿íñ  áºãººä çîõèîëûí á¿õèé ë àãóóëãààñ óðãàí ãàðäàã.

Энэ блог таалагдаж байвал дэмжээд доод зургийг 1 дарчихаарай.

Сэтгэгдэлүүд:

Одоогоор сэтгэгдэл бичигдээгүй байна. Та бичвэл анхных нь болно.